ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ประจวบ ฉายบุ ( จป 414 การประกวดและการตัดสินสัตว์น้ำ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ )








บ่อปลาคาร์ฟ


ขั้นตอนการทำบ่อเลี้ยงปลาคาร์ปในบ้าน
บ่อปลาคาร์ปต้องมีองค์ประกอบดังนี้
         1. สะดือบ่อ
         2. ท่อน้ำล้น
         3. ท่อน้ำทิ้ง
         4. ท่อเติมน้ำ
         5. มุมตั้งเครื่องพ่นอากาศ หรือ หัวเจ็ทพ่นน้ำเพิ่มฟองอากาศ
         6. ทางน้ำกลับ
         7. ที่ให้อาหารปลา
         8. ที่ยืนหรือที่นั่งชมปลา

ในที่นี้จะสมมุติขนาดของบ่อปลา ไว้ที่ 2x3 เมตร เพื่อสะดวกในการคำนวณให้เห็นชัดเจน
          1. การกำหนดรูปร่างลักษณะของบ่อ เป็นแบบสี่เหลี่ยม หรือไม่จำกัดรูปทรงให้วางแปลน
คร่าวๆ ในกระดาษ ขนาด 2 x3 เมตรโดยใช้มาตราส่วน ที่กำหนดขึ้นเพื่อง่ายต่อการ
คำนวณหาจำนวนเสาเข็ม การตอกเข็มในขั้นต่อไป



          2. ความลึกของบ่อ ต้องมีความสัมพันธ์กัน บ่อเลี้ยงปลาไม่ควรลึกหรือตื้นเกินไป บ่อกว้าง
ยาวขนาดนี้ ขุดลึก ถึง 1 เมตรตามที่ว่ากัน ก็เหมือนหลุมหลบภัยมากกว่า มันน่ากลัวมากกว่าน่าดู
ยิ่งความลึกถึง 1.5 เมตร เลิกคุยกันไปเลย ถ้ากว้าง 15 เมตร ยาว 25 เมตรไม่ว่ากัน ไม่ต้องกลัว
ว่าปลาจะอยู่ไม่ได้ เลี้ยงไว้ดูไม่ได้เลี้ยงไว้ขาย บ่อขนาดนี้ลึก 60-70 เซนติเมตร ก็โอแล้ว

          3. ในแบบแปลนคุณตีตารางช่องละ 1 เมตรทำเครื่องหมายกำกับตำแหน่งหัวเข็มเอาไว้ การ
คำนวณหาจำนวนเสาเข็มมีวิธีการคิดดังนี้ ทุกระยะ 1 เมตรเสาเข็ม 1 ต้น คือ 1 ต้นต่อ 1 ตารางเมตร
ใช้เสาปูนหกเหลี่ยมกลวงความยาว 2 เมตร บ่อนี้ใช้เสาเข็มจำนวน 6 ต้น

          4. เมื่อได้แบบแล้วก็เริ่มลงมือทำโดยเอาเชือกฟางมาขึง เหมือนในแบบ แล้วเอาปูนขาวโรย
ตามรูปร่างบ่อเช็คระดับขอบบ่อว่า บ่อจะอยู่เหนือพื้นดินเท่าไร และจะขุดลงไปลึกเท่าไร ในที่นี้ อยู่
เหนือพื้นดิน 10 เซนติเมตร ก็ขุดลึกลงไป 50 เซนติเมตร แต่ให้ขุดเพิ่มอีก15 เซนติเมตร เพื่อวางท่อ
และเทพื้นบ่อ รวมการขุดต้องขุดลึก ลงไปในดิน 65 เซนติเมตร ความกว้างและความยาวต้องขุด
เผื่อไว้มากกว่าขนาดจริง +10 เซนติเมตรคือต้องขุด 2.10 X 3.10 เมตร

          5. ตอกเสาเข็ม ตามตำแหน่งตามแบบที่หาไว้แล้ว ให้หัวเข็มอยู่ที่ระดับ -65 เซนติเมตร


          6. ก่อนจะผูกเหล็กเทพื้นให้วางท่อน้ำเข้าออก ก่อน สะดือบ่อเป็นจุดต่ำสุดมีหน้าที่ดูดถ่ายของ
เสียจะต้องขุดดินวางท่อต่อกับสะดือบ่อให้เสร็จเป็นสิ่งแรก ตัวแอ่งสะดือ จะทำเป็นรูปกรวยคือก้นแคบ
ปากกว้าง เหมือนตัว V ขนาด 8”x8” ก้น 5”x5”แล้วเดินท่อ PVC ขนาด 4” ไปยังบ่อกรองสะดือบ่อต้อง
ใส่ตะแกรงเหล็กเพื่อกันเศษใบไม้และปลาลอดเข้าไปในท่อ สะดือบ่อ ถ้าใช้ปั๊ม 11/2 แรงใช้ท่อ
PVC 2-4” ถ้าปั๊ม 2 แรงใช้ท่อ 4” ถ้าปั๊ม 3 แรงใช้ท่อ5”

          7. น้ำออก
                   7.1 น้ำออกท่อที่ 1 จากสะดือบ่อที่วางท่อไว้จะเป็นท่อไหลไปบ่อกรองห้องที่ 1 เวลาวางท่อ
pvc ต้องวางให้ได้ระดับจากพื้นบ่อเลี้ยงปลาไปยังบ่อกรอง(คงจำได้ว่าพื้นบ่อกรองจะอยู่ต่ำกว่าพื้น
บ่อเลี้ยง)
                   7.2 น้ำออกท่อที่2 คือตัวควบคุมระดับน้ำในบ่อ จะใช้ท่อpvc21/2”เป็นท่อน้ำล้นวางที่ระดับ
-30เซนติเมตร ใส่ข้องอไม่ทากาว และต่อไปยังท่อระบายน้ำ


          8. น้ำเข้า
                   8.1 ท่อน้ำจะวิ่งเข้าบ่อกรองห้องสุดท้าย ไหลวนกลับมาบ่อเลี้ยง
                   8.2 น้ำเข้าท่อที่2 ติดหัวเจ็ทให้น้ำกับอากาศ พุ่งออกมาเป็นฟองอากาศในบ่อ ช่วยเพิ่มอ็อกซิเจน
ให้กับปลาให้พอเพียง และแรงดันน้ำที่พ่นออกมาจะช่วยให้น้ำในบ่อไหลเวียน เศษอาหารและขี้ปลาจะวน
ไปรวมกันที่สะดือบ่อ และถูกดูดไปยังบ่อกรองต่อไป ให้วางท่อน้ำเข้าต่ำกว่าท่อน้ำล้น 10 เซนติเมตร


          9. ผูกเหล็กเทพื้นคอนกรีตและผนัง เมื่อวางท่อน้ำเข้าออกแล้ว เริ่มผูกเหล็กเทพื้นโดยใช้เหล็กเส้น
3 หุนเต็ม(เหล็กเส้นมีอย่างไม่เต็มเรียกสามหุนเบา)ผูกตะแกรงเหล็กห่าง 25x25 เซนติเมตร (ส่วนผนังและ
พื้นบ่อกรองใช้เหล็กสามหุนผูกระยะห่าง 15x15 เซนติเมตร) เทคอนกรีตที่มีอัตราส่วนผสม ปูน:ทราย:หิน
=1:2:4 การผสมปูนควรผสมน้ำยากันซึมเข้าไปด้วยทุกขั้นตอนไม่ว่าจะเท ก่อ ฉาบหรือขัดมัน การเทพื้นบ่อ
ให้เผื่อผูกเหล็กเป็นฐานแผ่ไว้ 10 เซนติเมตรจากพื้นที่ขนาดบ่อจริง เพื่อก่ออิฐหรือเทแบบ ไม่เช่นนั้นจะไม่ได้
ขนาดที่ต้องการ


          10. ผนังบ่ออาจใช้การก่ออิฐมอญตามรูปบ่อ แทนการใช้ไม้แบบ แต่จะเป็นการก่อ2ชั้น นอกในและตรง
กลางผูกเหล็กแล้วเทคอนกรีตหล่อฉาบนอกฉาบในขัดมันกันซึม บ่อปลาคาร์ปจะเป็นบ่อขัดมันเรียบทั่วทั้งบ่อ
ไม่นิยมปูกระเบื้อง บางทีถ้าพื้นดินเป็นดินเก่าอัดแน่นไม่มีการยุบตัวก็ใช้ดินเป็นแบบได้ คือด้านในก่ออิฐตาม
รูปบ่อด้านนอกแต่งดินให้เรียบ ผูกเหล็กผนังวางตรงกลางระหว่างดินกับอิฐ แล้วกรอกปูนหล่อผนังฉาบอิฐ
ขัดมันกันซึม หลังจากบ่อและปูนแห้งให้หล่อน้ำทิ้งไว้ในบ่อประมาณ 1/3 ของบ่อ กันปูนล่อนแตก


          ใส่น้ำแช่บ่อทิ้งไว้สัก 2อาทิตย์ ค่อยถ่ายน้ำออก เปลี่ยนน้ำใหม่ใส่ตัวกรองในขั้นตอนนี้ เพราะถ้า
ใส่วัสดุกรองตอนเสร็จใหม่แล้วแช่บ่อทิ้งไว้ ตะกอนปูนจะเข้าไปจับในตัวกรองโดยเฉพาะแผ่นใยขัดจะถูกปูน
จับตัวเต็มไปหมด ถ้าบ่ออยู่กลางแจ้งโดนแสงแดดตลอดบ่อจะมีสีเขียวบ้างเนื่องจากการสังเคราะห์แสงของ
สิ่งมีชีวิตที่เจือปนอยู่ในน้ำแต่น้ำจะไม่เน่าเสียเพราะมีการกรองที่ดีและไม่มีกลิ่น ต่อไปถ้าพื้นที่บ่อได้ร่มเงา
มากขึ้นน้ำจะค่อยๆใสแจ๋วเป็นตาตั๊กแตน ระยะเวลาในการกรองอย่ามองข้าม ระบบจะทำงานเมื่อคุณเดิน
เครื่องระบบควรติดตั้งเครื่องตั้งเวลาทำงานของปั๊มให้ปิดเปิดตามเวลาที่คุณต้องการ หากปล่อยให้หยุดนิ่ง
นานๆเปิดทีทุกอย่างจะถูกใช้อย่างไม่คุ้มค่า

          สุดท้ายการคำนวณจำนวนปลาที่จะนำมาเลี้ยงในบ่อ ต้องคำนึงถึงความเหมาะสมกับบ่อน้ำด้วย และ
ต้องคำนวณว่าขนาดของบ่อสามารถรองรับและเลี้ยงปลาได้กี่ตัว การเลี้ยงปลาน้อยเกินไปยังดีกว่าการเลี้ยง
ปลามากเกินไป ปลาจะได้อยู่ได้อย่างสบายใจ ไม่แออัดยัดเยียดเป็นปลากระป๋อง หลักการคำนวณแบบคร่าวๆ
ก็คือ ปลาที่มีขนาดลำตัวยาว 5 เซนติเมตร ต่อพื้นที่ทุกๆ 1 ตารางเมตรของผิวน้ำ สำหรับบ่อที่เราสร้างเสร็จ
บ่อนี้เลี้ยงปลาได้ 6 ตัว